آستان جانان

مراسم ختم این شاعر نیز عصر روز پنجشنبه  11تیرماه در یکی از مساجد اصفهان برگزار می‌شود. همچنین قرار است هفته آینده مراسم‌ ویژه‌ای توسط دوستان و بستگان حقوقی در تهران برگزار شود.

محمد حقوقی  سال 1316 در اصفهان به دنیا آمد و فعالیت ادبی خود را در اوایل دهه چهل آغاز کرد. وی در پنج دهه کار ادبی، به عنوان یکی از پیروان نوگرای نیما یوشیج شناخته شد.

از شعر و نقدهاي او كه بگذريم اهميت محمد حقوقي در ادبيات معاصر به حضور او در يكي از مهم‌ترين تشكل‌هاي ادبي معاصر نيز هست: «جُنگ اصفهان».
«جُنگ اصفهان» حلقه ادبي‌اي بود كه در آغاز دهه چهل تعدادي از نويسندگان جوان و نوانديش آن را در اصفهان راه انداختند.
همه اعضاي اين انجمن در سال‌هاي بعد در شاخه‌هاي مختلف ادبيات معاصر ايران از نقد و شعر و داستان گرفته تا ترجمه و تحقيق و نظريه سرشناس شدند.
ظاهراً نخستين جلسات «جُنگ اصفهان» در كنار مزار صائب تبريزي، شاعر عهد صفوي برگزار مي‌شده است.
محمد حقوقي در كنار كساني چون جليل دوستخواه، محمد كلباسي، هوشنگ گلشيري و احمد گلشيري هسته اصلي جُنگ اصفهان را تشكيل دادند.
آنها اولين شماره مجله «جُنگ اصفهان» را سال 1344 منتشر كردند.
از شماره دوم ابوالحسن نجفي، احمد ميرعلايي و ضياء موحد نيز به آن جمع پيوستند كه دو تن از آنها بيشتر كسوت ترجمه بر تن كردند.
در سال‌هاي بعد نيز بهرام صادقي، احمد اخوت، رضا فرخفال و محمد كلباسي به «جُنگ اصفهان» پيوستند.
كار محمد حقوقي در اين تشكل ادبي كه تا آخر عمرش نيز ادامه داشت بيشتر بر سه مسأله استوار بود.
او هم آثار ادبي نسل‌هاي قبل از خود را معرفي مي‌كرد و هم به آثار هم نسلان و نسل‌هاي بعد از خود توجه مي‌كرد.

زنده یاد حقوقی در عرصه نقد ادبی به معرفی آثار پیروان نوگرای نیما پرداخت که حاصل مطالعاتش در مجموعه ای مشهور به نام "شعر نو از آغاز تا امروز" خلاصه شد.  وی در این  مجموعه  در مجلداتی جداگانه به نقد اشعار احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث و سهراب سپهری و ... پرداخت.
"خروس هزار بال"، "زوایا و مدارات" و "گریزهای ناگریز" از جمله مجموعه شعرهای این شاعر و منتقد فقید است.
محمد حقوقي كه از او با عنوان راوي شعر نو فارسي ياد مي‌كنند، روز گذشته در حالي كه 6 دفتر شعر و 6 مجموعه نقد شعر از خود برجاي گذاشته بود، از دنيا رفت.
وی حدود يك دهه قبل از انقلاب اسلامي(سال 1347) نخستين دفتر شعر خود را با نام «زوايا و مدارات» منتشر كرده بود.
او تا سالي كه انقلاب اسلامي در سال 1357 به ثمر بنشيند سه دفتر شعر ديگر نيز با نام‌هاي «شرقي‌ها»، «با شب، با زخم، با گرگ» و «گريزهاي ناگزير» منتشر كرد.
اما تا يك سال بعد از پايان جنگ تحميلي دفتر شعري از او منتشر نشد.
با اين حال اين شعرهاي حقوقي نبود كه براي او شهرت آورد، اين نقدها و تحليل‌هاي او از شعر شاعران بزرگ معاصر بود كه او را مشهور كرد.
او سال 1361 كتابي را با نام «احمد شاملو؛ شعر شاملو از آغاز تا امروز» منتشر كرد.
اين در حالي بود كه شاملو 16 سال پس از آن نيز شعر گفت و تلاش كرد به راه‌هاي تازه‌اي در شعر دست يابد. اما محمد حقوقي با نقد و تفسير چندين دفتر شعر از دفترهاي شاملو كه تا آن زمان منتشر شده بودند او را يكي از موفق‌ترين و ماندگارترين شاعران ايرن معرفي كرد.
حقوقي پس از آن شعرهاي مهدي اخوان ثالث، سهراب سپهري، فروغ فرخزاد و نيما يوشيج را با همان سبك و سياق نقد و تحليل كرد.
آشنايي با ادبيات كهن فارسي از يك سو و ذوق و سليقه ادبي او از سوي ديگر باعث شد او مجموعه‌اي را با نام «شعر نو از آغاز تا امروز» گرد آورد كه براي هميشه خواندني باشد.
روحش شاد و یادش همیشه گرامی باد.

تراکمه : حقوقی تاریخچه نقد شعر معاصر ماست

یونس تراکمه نویسنده و منتقد ادبی درگذشت زنده‌یاد محمد حقوقی را "واقعه‌ای بسیار سهمگین و غیر قابل باور" توصیف کرد و گفت: حقوقی تاریخچه نقد شعر معاصر ماست و بی شک در چهار دهه اخیر بر جریانات ادبی و به ویژه شعری معاصر تاثیرگذار بوده است. یونس تراکمه با اشاره به شناختش از شادروان محمد حقوقی گفت: من از سال 45 در جلسات داستان‌نویسی "جُنگ اصفهان" که به سرپرستی زنده یاد محمد حقوقی و به همت نویسندگانی مانند هوشنگ گلشیری و ابوالحسن نجفی برگزار می‌شد او  را می‌شناختم و در واقع ما نسل جوانتری بودیم که با این نویسندگان و شاعران ترکیب شده بودیم. وی درباره میزان تاثیرگذاری زنده یاد حقوقی در تحولات شعر نو ایران افزود: شاید به تعبیر نیوتن بتوان گفت که حقوقی بر دوش بزرگان و غولهای شعر ایران ایستاده بود و مدرنیته‌ای که در آن سیر می‌کرد ریشه در سنتی عمیق داشت. تراکمه اضافه کرد: او همه شاعران ایران را از کهن‌ترین تا مدرنترین‌شان به خوبی می‌شناخت و همانطور که گفتم مدرنیته‌ای که به آن متعلق بود ریشه‌ای کهن داشت و اینگونه نبود که اگر شعری مدرن بگوید ارتباطی با گذشته نداشته باشد. در واقع او از کهن شروع کرده بود و به اوج مدرنیسم هم دست یافته بود. نویسنده  کتاب"مکث آخر" درباره نسل جوان شاعرانی که از حقوقی تاثیر گرفته‌اند گفت: نمی‌توان گفت که او فقط  بر عده‌ای از جوانان تاثیر گذاشته است چرا که واقعیت این است که چندین نسل از حقوقی تاثیر پذیرفتند. از من و هم نسلهایم در دهه 40 گرفته تا زمان حاضر همه از شعر و زبان شعری او به نوعی تاثیر گرفته‌اند.  تراکمه تاکید کرد: حقوقی تاریخچه نقد شعر معاصر ماست و بی شک در چهار دهه اخیر بر جریانات ادبی و به ویژه شعری معاصر تاثیرگذار بوده  و نمی‌توان شعر معاصر فارسی را بررسی کرد و سایه سنگین حقوقی را بر آن ندید. این نویسنده اصفهانی به مدت43  سال با زنده یاد محمد حقوقی  در ارتباط بوده است گفت: او در روابطش با دیگران طنز غریبی داشت . همین نکته، شخصیت حقیقی را جذابتر و معاشرت با او را لذتبخش‌تر می‌کرد و با اینکه به دلیل بیماری مزمنی که داشت مرگ او را انتظار می‌کشیدیم اما واقعاً این اتفاق بسیار سهمگین و غیر قابل باور بود. کانون ادبیات ایران